Ο Συνήγορος της Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης εστιάζει την ελεγκτική και διαμεσολαβητική αρμοδιότητά του στην προστασία ευπαθών κοινωνικών ομάδων, όπως είναι οι ηλικιωμένοι, τα άτομα με αναπηρίες, οι σωματικά και ψυχικά ασθενείς, οι πρόσφυγες, οι μετανάστες. Με βάση την εμπειρία του από τη διαχείριση αναφορών αναδεικνύει τα ειδικότερα προβλήματα που αυτές αντιμετωπίζουν αναφορικά με την πρόσβασή τους υπηρεσίες και παροχές πρόνοιας και εισηγείται μέτρα προς το αρμόδιο Υπουργείο για την κάλυψη των εξατομικευμένων αναγκών των ομάδων αυτών και την εξασφάλιση ισότιμης και πλήρους ένταξής τους στην κοινωνική και οικονομική ζωή. Ιδιαίτερη μέριμνα λαμβάνεται για τον εντοπισμό των προβλημάτων κοινωνικά αποκλεισμένων ομάδων, οι οποίες, αν και χρήζουν προνοιακών παροχών, δεν προβαίνουν στη διεκδίκησή τους λόγω έλλειψης πληροφόρησης και πρόσβασης στις υπηρεσίες κοινωνικής αλληλεγγύης. Για τον σκοπό αυτό κλιμάκια ειδικών επιστημόνων έχουν πραγματοποιήσει επισκέψεις και αυτοψίες σε καταυλισμούς Ρομά και προσφύγων και προγραμματίζεται η σύνταξη σχετικής ειδικής έκθεσης.

Συγκεκριμένες δράσεις του Συνηγόρου της Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης αποτελούν ενδεικτικά οι παρακάτω:

Κριτήρια πιστοποίησης για ευπαθείς κοινωνικές ομάδες

Ο Κύκλος Κοινωνικής Προστασίας κλήθηκε στις 6.4.2005 να διατυπώσει παρατηρήσεις σε έναν προτεινόμενο από το Υπουργείο Απασχόλησης και Κοινωνικής Προστασίας οδηγό κριτηρίων «πιστοποίησης» ευπαθών κοινωνικών ομάδων (οικονομικά αδύνατοι, ηλικιωμένοι, άτομα με αναπηρίες και χρόνια πάσχοντες, άτομα με ψυχικές διαταραχές, ανασφάλιστες μητέρες, πολύτεκνες οικογένειες, ομογενείς και επαναπατριζόμενοι, τσιγγάνοι, πρόσφυγες, μετανάστες, κλπ.). Σύμφωνα με το συνοδευτικό του οδηγού κείμενο η πιστοποίηση των ομάδων στόχων του κοινωνικού αποκλεισμού αποβλέπει στην καταγραφή των προϋποθέσεων υπαγωγής συγκεκριμένων ατόμων σε προγράμματα κοινωνικής προστασίας. Από τον οδηγό αυτό προέκυψε το Εγχειρίδιο ορισμού και πιστοποίησης των ομάδων στόχου του κοινωνικού αποκλεισμού με συγγραφική ομάδα αποτελούμενη από τους Γαβριήλ Αμίτση, Αλεξάνδρα Βουλγαράκη, Φωτεινή Μαρίνη.

Ο Κύκλος Κοινωνικής Προστασίας ανταποκρινόμενος στην πρόσκληση του Υπουργείου επισημαίνει σε έγγραφό του μεταξύ άλλων:

1. Τα κριτήρια πιστοποίησης (όπως προτείνονται στο κείμενο που απεστάλη στον ΣτΠ), αποτελούν ουσιαστικά τις προϋποθέσεις ένταξης σε κάποιο πρόγραμμα της εθνικής νομοθεσίας και άρα τα πληρούν όσοι βρίσκονται ήδη σε κατάσταση ανάγκης που απειλεί τη ζωή τους ή δυσχεραίνει την αξιοπρεπή διαβίωση τους και όχι όσοι κινδυνεύουν στο άμεσο μέλλον να βρεθούν σε κατάσταση ανάγκης. Συνεπώς η πιστοποίηση των ευάλωτων ομάδων με βάση τα κριτήρια των εθνικών πολιτικών θα αφήσει ακάλυπτους πληθυσμούς που χρήζουν προστασίας και δεν υπάγονται σε κάποιο εθνικό πρόγραμμα δράσης.
2. Για την πιστοποίηση απαιτείται συνήθως απόφαση της αρμόδιας Διεύθυνσης της Νομαρχίας, ή άλλου δημόσιου φορέα, π.χ. Διεύθυνσης Πρόνοιας ή Μετανάστευσης, δηλαδή ατομική διοικητική πράξη, την οποία σε πολλές περιπτώσεις άτομα τα οποία βρίσκονται ήδη σε κατάσταση αποκλεισμού αδυνατούν να προσκομίσουν (π.χ. άτομα με βαριά αναπηρία ή χρονίως πάσχοντες, αναλφάβητοι ή χρήστες που έχουν πρόβλημα είτε πρόσβασης είτε επικοινωνίας και κατανόησης από τις ελλιπώς επανδρωμένες προνοιακές υπηρεσίες).

Πολύτεκνοι

Στην έκθεση του 2004, περιλαμβάνεται σειρά προτάσεων για τους πολυτέκνους. Οι επισημάνσεις και οι προτάσεις του ΣτΠ, που εστάλησαν και στον Υφυπουργό Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης, ελήφθησαν υπόψη και πολλές από αυτές έγιναν δεκτές στο νόμο 3454/2006 «Ενίσχυση της οικογένειας και λοιπές διατάξεις».

Συγκεκριμένα, στον ως άνω νόμο περιλαμβάνονται οι εξής προτάσεις του ΣτΠ:

1. Αναγνώριση της πολυτεκνικής ιδιότητας σε αναγνωρισμένους πολιτικούς πρόσφυγες (Ν. 3454/2006, άρθρο 5, Πόρισμα ΣτΠ 1194/2005)
2. Αναγνώριση της πολυτεκνικής ιδιότητας σε πολίτες άλλων κρατών που είναι γονείς τέκνων με ελληνική υπηκοότητα (Ν. 3454/2006, άρθρο 5, Πόρισμα ΣτΠ 9/2003, Ετήσια Έκθεση 2004, σελ. 120)
3. Δικαίωμα ένστασης κατά της απόφασης της Ανώτατης Συνομοσπονδίας Πολυτέκνων Ελλάδος (Α.Σ.Π.Ε.) περί απονομής ή μη απονομής της πολυτεκνικής ιδιότητας ενώπιον του Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης (Ν. 3454/2006, άρθρο 6 παρ. 2, Ετήσια Έκθεση 1999, σελ. 163 και Ετήσια Έκθεση 2004, σελ. 117)
4. Ισοβιότητα της πολυτεκνικής ιδιότητας των γονέων (Ν. 3454/2006 άρθρο 6 παρ.3, Ετήσια Έκθεση 2004, σελ. 117)
5. Κωδικοποίηση της διάσπαρτης νομοθεσίας περί πολυτέκνων (Ν. 3454/2006, Άρθρο 9, Ετήσια Έκθεση 2004, σελ. 117)

Άτομα με αναπηρία

Επίσης, ο Συνήγορος του Πολίτη το 2005 εκπόνησε Ειδική Έκθεση  (άρθρο 3 παρ. 5 του Ν.3094/2003),  με θέμα : «Ο νόμος 2643/1998 - Πρόσβαση στην απασχόληση και κοινωνική ένταξη ατόμων με αναπηρία (ΑμεΑ), πολυτέκνων, αγωνιστών εθνικής αντίστασης και αναπήρων και θυμάτων πολέμου».

Έναυσμα για τη σύνταξη της Έκθεσης έδωσαν οι διακόσιες τέσσερις (204) σχετικές αναφορές πολιτών που έχει δεχθεί ο Συνήγορος του Πολίτη. Οι αναφορές επισημαίνουν παράνομες πράξεις ή παραλείψεις των αρμοδίων οργάνων κατά τη διαδικασία που προέβλεψαν οι δύο προκηρύξεις για τοποθετήσεις (ετών 2000 και 2002). Κατά την εξέταση των αναφορών διαπιστώθηκε ότι ο τρόπος με τον οποίο εφαρμόζεται ο Ν. 2643/1998 αφήνει σημαντικά κενά στην προστασία ομάδων του πληθυσμού που ο νομοθέτης θεωρεί ευπαθείς.

• Η ανεργία αποτελεί σήμερα μείζον κοινωνικό πρόβλημα και πλήττει ιδίως τις ευπαθείς ομάδες του πληθυσμού. Ο νόμος προβλέπει τη διεξαγωγή μίας προκήρυξης ανά έτος, ορίζοντας μάλιστα ακριβές χρονοδιάγραμμα. Εντούτοις, από την έναρξη ισχύος του νόμου (Σεπτέμβριος 1998) έως τα τέλη του 2004, διενεργήθηκαν μόνο δύο (2) προκηρύξεις, αντί των έξι (6) συνολικά που έπρεπε να είχαν διενεργηθεί.
• Ο νόμος έχει εκδοθεί πριν από την αναθεώρηση του Συντάγματος του 2001, που προβλέπει κατά τρόπο πληρέστερο την προστασία των ΑμεΑ και πριν από την ενσωμάτωση της Οδηγίας 2000/78/ΕΚ, η οποία αναφέρεται, μεταξύ άλλων, στην καταπολέμηση και εξάλειψη των διακρίσεων λόγω ειδικών αναγκών.
• Στην προκήρυξη του έτους 2002 αποκλείστηκε από τη μοριοδότηση ποσοστό μεγαλύτερο του 60% των υποψηφίων.
• Σχεδόν κάθε τοποθέτηση σε επιχείρηση του ιδιωτικού τομέα έχει προσβληθεί από τον υπόχρεο εργοδότη ενώπιον του αρμοδίου οργάνου.

Ο Συνήγορος του Πολίτη εξέτασε τις απόψεις που η δημόσια διοίκηση και οι εκπρόσωποι των ενδιαφερόμενων κοινωνικών ομάδων ανέπτυξαν εγγράφως, απαντώντας σε ερωτηματολόγιο που συνέταξε η Ανεξάρτητη Αρχή. Ο Συνήγορος του Πολίτη διοργάνωσε στις 14.12.2004 στα γραφεία του ημερίδα για τον Ν. 2643/1998, όπου, για πρώτη φορά από τη θέσπιση ποσοστώσεων για τοποθετήσεις υπέρ ευπαθών ομάδων του πληθυσμού, συμμετείχαν και αντάλλαξαν απόψεις οι ενδιαφερόμενες κοινωνικές ομάδες, η δημόσια διοίκηση και τρίτοι εμπειρογνώμονες.

Οι προτάσεις του ΣτΠ καλύπτουν τρεις ενότητες και αποτελούν βάση για την περαιτέρω επεξεργασία κανονιστικών ρυθμίσεων από τα αρμόδια υπουργεία και τις λοιπές αρμόδιες δημόσιες αρχές, σε συνεργασία και με τους φορείς που εκπροσωπούν τις ενδιαφερόμενες κοινωνικές ομάδες.

Το πλήρες κείμενο της Ειδικής Έκθεσης διατίθεται, σε έντυπη μορφή, στα γραφεία του Συνηγόρου του Πολίτη, Χατζηγιάννη Μέξη 5, 115 28 Αθήνα, 2ος όροφος. Βρίσκεται επίσης σε ηλεκτρονική μορφή στο χώρο Εκθέσεις και Πορίσματα κατά Θεματική, στην ιστοσελίδα του Συνηγόρου της Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης.

«Πρόσβαση στην Απασχόληση και Κοινωνική Ένταξη ΑΜΕΑ, Πολυτέκνων, Αγωνιστών Εθνικής Αντίστασης και Αναπήρων Θυμάτων Πολέμου».

Ειδική Έκθεση

Ο Κύκλος Κοινωνικής Προστασίας έχει ασχοληθεί και με το θέμα της απεξάρτησης ατόμων από τα ναρκωτικά και έχει διαμεσολαβήσει για την εγκατάσταση μονάδων του ΟΚΑΝΑ και υπηρεσιών του ΚΕΘΕΑ. Το πλήρες κείμενο των πορισμάτων,  βρίσκεται στο χώρο Εκθέσεις και Πορίσματα κατά Θεματική, στην ιστοσελίδα του Συνηγόρου της Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης.

«Εγκατάσταση Μονάδας Υποκατάστασης του ΟΚΑΝΑ στη Θεσσαλονίκη»

Πόρισμα

«Πόρισμα ύστερα από αυτεπάγγελτη έρευνα για τις αποφάσεις και τη στάση του Δήμου Θεσσαλονίκης σχετικά με την εγκατάσταση υπηρεσιών του ΚΕΘΕΑ στην περιοχή Λαδάδικα Θεσσαλονίκης»

Πόρισμα