Διακρίσεις λόγω φυλετικής ή εθνοτικής καταγωγής

Παρουσιάζονται συνοπτικά αναφορές πολιτών που χειρίστηκε ο Συνήγορος του Πολίτη, σχετικά με αθέμιτες διακρίσεις, τις οποίες σύμφωνα με τους ισχυρισμούς των αναφερόμενων είχε διενεργήσει εις βάρος τους η διοίκηση, κατά παράβαση των διατάξεων περί ίσης μεταχείρισης.

Έτος 2008

Εκπαίδευση

Βραβεία και υποτροφίες Ι.Κ.Υ. σε αλλοδαπούς φοιτητές (Υπόθεση 17817/2005)

Στο πλαίσιο διερεύνησης σχετικής αναφοράς αναδείχθηκε η άρνηση του Ι.Κ.Υ. να χορηγήσει σε αλλοδαπό φοιτητή υποτροφία προπτυχιακών σπουδών λόγω επιδόσεων με την αιτιολογία ότι, βάσει των οικείων διατάξεων, οι σχετικές υποτροφίες και βραβεία χορηγούνται μόνο σε όσους έχουν ελληνική ιθαγένεια ή εθνικότητα.  

Με Πόρισμά του ο Συνήγορος του Πολίτη επισημαίνει την ανάγκη αναθεώρησης του υφιστάμενου κανονιστικού πλαισίου προς την κατεύθυνση της αναγνώρισης της δυνατότητας διεκδίκησης βραβείων και υποτροφιών επί ίσοις όροις με τους Έλληνες τόσο για τους κοινοτικούς όσο και για τους αλλοδαπούς τρίτων χωρών που έχουν αναπτύξει ισχυρούς προσωπικούς δεσμούς με την Ελλάδα.
Δελτίο Τύπου
Πόρισμα

 

Έτος 2007

Εκπαίδευση

Αλλοδαποί ελληνικής καταγωγής - Ειδικό καθεστώς εισαγωγής στην τριτοβάθμια εκπαίδευση (υποθέσεις 16371/2005, 4539/2006, 5314/2006, 9444/2006)

Ο Συνήγορος του Πολίτη διερεύνησε αναφορές Κυπρίων πολιτών αλλά και λοιπών προσώπων, ελληνικής καταγωγής, με ιθαγένεια κράτους-μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, υποψηφίων για εισαγωγή στα ελληνικά ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, σχετικά με την άρνηση των ελληνικών εκπαιδευτικών αρχών να εντάξουν τους υποψήφιους της συγκεκριμένης κατηγορίας, δηλαδή τους κοινοτικούς αλλοδαπούς, ελληνικής καταγωγής, στο ποσοστό εισαγωγής της ειδικής κατηγορίας των κοινοτικών αλλοδαπών (Ετήσια Εκθεση 2006, σ. 230). Έρεισμα της εν λόγω άρνησης αποτέλεσαν οι διατάξεις του εδαφίου α΄ της παρ. 3 του άρθρου 13 του Ν.3404/2005 και οι, κατ΄ εφαρμογήν αυτών, διατάξεις της Υπουργικής Απόφασης Φ151/17104/Β6/17.2.2006 (ΦΕΚ Β’ 259/1.3.2006), σύμφωνα με τις οποίες οι πολίτες κρατών - μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης με ελληνική καταγωγή, εξαιρούνται από την κατηγορία των λοιπών πολιτών Ευρωπαϊκής Ένωσης και υπάγονται αποκλειστικά στην κατηγορία των ομογενών.

Αποτέλεσμα του συνόλου των διαμεσολαβητικών ενεργειών του Συνηγόρου του Πολίτη ήταν η έκδοση της με αριθ. Φ151/20049/Β6/2007 Υπουργικής Απόφασης. Σύμφωνα με τα οριζόμενα στην εν λόγω Υπουργική Απόφαση τα ποσοστά επιλογής της ειδικής κατηγορίας 3 του άρθρου 1 («έλληνες απόφοιτοι ξένων λυκείων αντιστοίχων σχολείων που λειτουργούν στο εξωτερικό») διαφοροποιήθηκαν ως ακολούθως:

• 1,5% για τους υποψηφίους που είναι απόφοιτοι ξένων σχολείων β/θμιας εκπαίδευσης , τα οποία λειτουργούν στο εξωτερικό (με πρόγραμμα σπουδών χώρας μέλους της Ε.Ε)
• 1,5% για τους υποψηφίους που είναι απόφοιτοι κυπριακών Λυκείων, τα οποία λειτουργούν στη Κύπρο (με πρόγραμμα σπουδών της Κυπριακής Δημοκρατίας)
• 1% για τους υποψηφίους που είναι απόφοιτοι ξένων σχολείων β/θμιας εκπαίδευσης, τα οποία λειτουργούν στο εξωτερικό (με πρόγραμμα σπουδών χώρας μη μέλους της Ε.Ε).

Ο Συνήγορος του Πολίτη εκτιμά ότι τα εν λόγω κριτήρια διαφοροποίησης των ποσοστών επιλογής της ειδικής κατηγορίας των ελλήνων του εξωτερικού, φαίνονται να κινούνται, κατ΄αρχήν, προς τη κατεύθυνση των επισημάνσεων της Αρχής, ενώ κρίνονται εύλογα και λειτουργικά, σε γενικές γραμμές, όπως προκύπτει και από την ολοκλήρωση, πλέον, της διαδικασίας των Πανελλήνιων Εξετάσεων 2007. Σε κάθε περίπτωση η αποτελεσματικότητά τους και η ευστοχία τους αναμένεται να κριθούν συνολικά στο μέλλον.

Παροχή Υπηρεσιών - Στέγη

Αναγνωρισμένοι πολιτικοί πρόσφυγες – φόρος μεταβίβασης για αγορά πρώτης κατοικίας (υποθέσεις 11575/2004, 8976/2005)

Κατά τα προηγούμενα έτη ο Συνήγορος του Πολíτη εξέτασε αναφορές αναγνωρισμένων πολιτικών προσφύγων που διαμένουν μόνιμα στην Ελλάδα σχετικά με την άρνηση Δ.Ο.Υ. να απαλλάξουν αυτούς από το φόρο μεταβίβασης για αγορά πρώτης κατοικίας.

Παρά την εκ μέρους της Αρχής μας επισήμανση του βασίμου των σχετικών παραπόνων, οι υπηρεσίες του Υπουργείου επέμειναν αμετακίνητες στην αρνητική τους στάση, επικαλούμενες σχετική διάταξη της υπ’ αριθ. 1080792 / 1428 / 0013 / ΠΟΛ.1162/ 10.07.1989 Υπουργικής Απόφασης, βάσει της οποίας επιφυλάσσεται η εν λόγω απαλλαγή μόνο σε Έλληνες πολίτες και πολίτες Ε.Ε. που κατοικούν στην Ελλάδα καθώς και κάποιες κατηγορίες ομογενών. Η συγκεκριμένη, ωστόσο, διάταξη, εκτός του ότι ήδη έχει κριθεί από τη νομολογία ως κείμενη εκτός νομοθετικής εξουσιοδότησης του Ν. 1078/1980, δεν εναρμονίζεται με την ιδιαίτερη υποχρέωση μέριμνας που υπέχει η χώρα μας έναντι των αναγνωρισμένων πολιτικών προσφύγων, δυνάμει των κανόνων της Σύμβασης της Γενεύης, που κατισχύουν κάθε άλλης διάταξης.

Στη συνέχεια για το ζήτημα αυτό ακολούθησε πόρισμα του Συνηγόρου του Πολίτη, που διαβιβάσθηκε στον Υπουργό Οικονομίας. Με αυτό επισημαίνεται εκτός των άλλων ότι αν γινόταν δεκτή η θέση του Υπουργείου, η εφαρμογή του μέτρου της απαλλαγής από τον φόρο μεταβίβασης για αγορά πρώτης κατοικίας, στο βαθμό που καταλαμβάνει εκτός των Ελλήνων πολιτών και τους Έλληνες το γένος αλλοδαπούς (ομογενείς), θα αντέβαινε στις ρυθμίσεις του Ν. 3304/2005 για την καταπολέμηση των διακρίσεων και την προώθηση της ίσης μεταχείρισης. Καθώς το ζήτημα της στέγης συμπεριλαμβάνεται στο πεδίο εφαρμογής του ανωτέρω νόμου (άρθ. 4, παρ.1, εδ.η) και στο βαθμό που η επίμαχη υπουργική απόφαση χορηγεί τη σχετική απαλλαγή και «…σε ομογενείς από την Τουρκία, τη Βόρεια Ήπειρο, την Κύπρο και τις χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης που κατοικούν στην Ελλάδα», δηλ. σε ελληνικής καταγωγής μη Έλληνες πολίτες, η ρύθμιση αυτή εισάγει ανεπίτρεπτη διάκριση όχι λόγω ιθαγένειας, αλλά λόγω εθνικής καταγωγής.

Έτος 2006

Απασχόληση και εργασία

Α. Αλλογενής Ελληνίδα εκ πολιτογραφήσεως – άσκηση δικηγορικού επαγγέλματος (Υπόθεση 3833/2006)

Ελληνίδα εκ πολιτογραφήσεως από τον Σεπτέμβριο 2003 και ασκουμένη δικηγόρος από τον Σεπτέμβριο 2004, εν όψει της επικείμενης ολοκλήρωσης του χρόνου άσκησής της, ζήτησε από το Υπουργείο Δικαιοσύνης να πιστοποιήσει ότι η διάταξη του άρθρου 3 παρ. 1 εδάφ. β΄ Κώδικα Δικηγόρων (ν.δ. 3026/1954), σύμφωνα με την οποία «Αλλογενής αποκτήσας την Ελληνικήν Ιθαγένειαν διά πολιτογραφήσεως, δεν δύναται να διορισθή Δικηγόρος προ της συμπληρώσεως πενταετίας από ταύτης», έχει παύσει να ισχύει μετά τη δημοσίευση του ν. 3304/2005, κατ’ άρθρο 26 του οποίου «καταργείται κάθε νομοθετική και κανονιστική διάταξη … η οποία είναι αντίθετη προς την, κατά τον παρόντα νόμο, αρχή της ίσης μεταχείρισης». Το Υπουργείο (έγγραφο υπ’ αρ. πρωτ. 77516/05/15.2.2006) απάντησε ως εξής: «Σας κάνουμε γνωστό ότι αρμόδια για τον έλεγχο της συνταγματικότητας των νόμων είναι τα διοικητικά δικαστήρια της Χώρας. Κατόπιν τούτου, κατά την κρίση της υπηρεσίας μας, το υφιστάμενο νομοθετικό πλαίσιο, σχετικά με τη δυνατότητα διορισμού ως δικηγόρου αλλογενούς που απέκτησε την Ελληνική Ιθαγένεια δια πολιτογραφήσεως, θεωρείται ότι δεν έχει καταργηθεί με τη δημοσίευση του ν. 3304/2005». Στο μεταξύ, ο Δικηγορικός Σύλλογος Πειραιώς παρέλαβε την αίτηση της αναφερόμενης για συμμετοχή στις εξετάσεις του Μαϊου 2006, η αρμόδια (κατ’ άρθρο 15 παρ. 1 Κώδικα Δικηγόρων) Εξεταστική Επιτροπή του Εφετείου Πειραιώς επέτρεψε τη συμμετοχή της η οποία απέβη επιτυχής και ο πίνακας επιτυχόντων διαβιβάσθηκε τον Ιούλιο 2006 στο Υπουργείο Δικαιοσύνης, το οποίο όμως διόρισε όλους τους επιτυχόντες πλην της αναφερόμενης.

Ο ν. 3304/2005 απαγορεύει (άρθρο 2 παρ. 1) κάθε άμεση ή έμμεση (άρθρο 3 παρ. 3) διάκριση λόγω φυλετικής ή εθνοτικής καταγωγής στην εργασία (άρθρο 4 παρ. 1 στοιχ. α΄ & δ΄), επιβάλλοντας την επί ίσοις όροις άσκηση ενός δικαιώματος ή απόλαυση ενός έννομου αγαθού. Μόνη επιτρεπτή απόκλιση από την υποχρέωση ίσης μεταχείρισης είναι (άρθρο 4 παρ. 2) η διάκριση λόγω ιθαγένειας, στοιχείο που προφανώς δεν συντρέχει όταν έλληνες πολίτες, ευρισκόμενοι στη χώρα τους, παρεμποδίζονται στην απόλαυση του ιδίου ακριβώς αγαθού εν σχέσει προς άλλους συμπολίτες τους. Στην προκείμενη περίπτωση, αλλογενείς έλληνες πολίτες, που απέκτησαν την ελληνική ιθαγένεια με πολιτογράφηση, υφίστανται δυσμενή μεταχείριση εν σχέσει προς αυτήν της οποίας τυγχάνουν, σε ανάλογη κατάσταση (δηλαδή σε ό,τι αφορά τις προϋποθέσεις διορισμού δικηγόρου), όσοι απέκτησαν την ελληνική ιθαγένεια είτε από τη γέννησή τους (σε πραγματικό χρόνο ή αναδρομικά) ως τέκνα έλληνα ή ελληνίδας, είτε πολιτογραφηθέντες ως ομογενείς. Το άρθρο 3 παρ. 1 εδάφ. β΄ Κώδικα Δικηγόρων θέτει τους αλλογενείς πολιτογραφηθέντες σε μειονεκτική θέση συγκριτικά με τους ομογενείς πολιτογραφηθέντες ή τους εκ γενετής έλληνες, για λόγο ο οποίος ανάγεται στην εθνοτική καταγωγή τους, ήδη ρητώς και αμέσως εξ αιτίας του περιορισμού «αλλογενής». Η διάκριση αυτή δεν φαίνεται να δικαιολογείται αντικειμενικά από κάποιο θεμιτό σκοπό με τη χρήση ενός πρόσφορου και αναγκαίου μέσου: η μεν ιδιαιτερότητα του δικηγορικού (ως δημοσίου) λειτουργήματος, η οποία κατά τη νομολογία (πλέον πρόσφατη η απόφαση 204/2005 Συμβουλίου Επικρατείας) επιτρέπει κατ’ αρχήν τον αποκλεισμό αλλοδαπών, δεν είναι δυνατό να τύχει εφαρμογής ως κριτήριο διάκρισης μεταξύ ελλήνων πολιτών, η δε ανάγκη προσαρμογής των πολιτογραφηθέντων στην ελληνική νομική και κοινωνική πραγματικότητα καλύπτεται επαρκώς από τον διαδραμόντα χρόνο άσκησης και δύναται να διαπιστωθεί κατά τις σχετικές εξετάσεις. Εν πάση περιπτώσει, ακόμη και αν αυτοί ή άλλοι πιθανολογούμενοι σκοποί του νόμου γίνονταν δεκτοί ως θεμέλια θεμιτής δυσμενούς μεταχείρισης όλων των πολιτογραφηθέντων, και πάλι δεν θα μπορούσαν να δικαιολογήσουν τη διάκριση ανάμεσα στους πολιτογραφηθέντες με βάση το ειδικό πρόσθετο κριτήριο του «αλλογενούς». Για τους λόγους αυτούς, το άρθρο 3 παρ. 1 εδάφ. β΄ Κώδικα Δικηγόρων (ν.δ. 3026/1954) αντίκειται στην αρχή της ίσης μεταχείρισης ανεξαρτήτως φυλετικής ή εθνοτικής καταγωγής, και πρέπει να λογίζεται ως αυτοδικαίως καταργηθέν δυνάμει του άρθρου 26 ν. 3304/2005, χωρίς να χρειάζεται προηγούμενη νομοθετική κατάργησή του ή αντίστοιχη δικαστική κρίση.

Αντί απαντήσεως, το Υπουργείο (έγγραφο υπ’ αρ. πρωτ. 40509/27.6.2006) ζήτησε γνωμοδότηση της (κατ’ άρθρα 19 παρ. 2 & 21-22 ν. 3304/2005) «Επιτροπής Ίσης Μεταχείρισης». Ο Συνήγορος επισήμανε ότι η Επιτροπή αυτή είναι αναρμόδια για απ’ ευθείας παρέμβαση επί παραβάσεων προερχομένων από φορείς του δημόσιου τομέα, οπότε η γνώμη της, εν προκειμένω, θα ήταν απλώς επικουρική και ενισχυτική, αν δε αυτή ελλείπει ή βραδύνει, η διοίκηση ούτως ή άλλως βαρύνεται με την υποχρέωση ν’ αντιμετωπίσει εκ των ενόντων τα νομικά ζητήματα. Η Επιτροπή Ίσης Μεταχείρισης τελικώς γνωμοδότησε σε απόλυτη συμφωνία με τις ως άνω διαπιστώσεις του Συνηγόρου του Πολίτη τις οποίες αποδέχθηκε τελικώς το αρμόδιο Υπουργείο. Πόρισμα

Β. Αλλοδαπός πολίτης - πρόσληψη σε θέση εποχικού προσωπικού (Υπόθεση 11155/2006)

Αυστριακός, εγγεγραμμένος ενδεικτικά σε οικογενειακή μερίδα του δημοτολογίου Ζωγράφου και μόνιμος κάτοικος Ζωγράφου από εικοσαετίας, υπέβαλε υποψηφιότητα για θέση εποχικού προσωπικού με σύμβαση εργασίας ιδιωτικού δικαίου ορισμένου χρόνου βάσει προκήρυξης του εν λόγω Δήμου. Στον πίνακα κατάταξης τοποθετήθηκε τελευταίος ως ανήκων στον «γ΄ βαθμό εντοπιότητας», καθ’ όσον δεν είναι δημότης.

Μετά την αρνητική απάντηση του Δήμου Ζωγράφου ζητήθηκε η παρέμβαση του Υπουργείου Εσωτερικών, το οποίο συμφώνησε με τον Συνήγορο (έγγραφο υπ’ αρ. πρωτ. ΔΙΠΠ/Φ.ΕΠ.2/19/17598/20471/21.9.2006) και επισήμανε στον Δήμο ότι «το γεγονός της επί εικοσαετία μονίμου εγκατάστασης στον Δήμο Ζωγράφου, νομίμως αποδεικνυόμενο, συνιστά πραγματικό γεγονός, το οποίο, σε συνδυασμό με την ενδεικτική εγγραφή στο δημοτολόγιο του Δήμου σας, ανταποκρίνεται κατ’ ουσίαν στις προβλέψεις των κείμενων διατάξεων που αφορούν στην απασχόληση προσωπικού ιδιωτικού δικαίου». Η υπόθεση εκκρεμεί εν αναμονή ανταπόκρισης του Δήμου.

Γ. Αλλογενής Ελληνίδα εκ πολιτογραφήσεως - πρόσληψη διδακτικού προσωπικού(Υπόθεση 7599/2006)

Απόρριψη αίτησης για πρόσληψη ως ωρομίσθιο διδακτικό προσωπικό στη Σχολή Μονίμων Υπαξιωματικών, Ελληνίδας που απέκτησε την ελληνική ιθαγένεια με πολιτογράφηση, με την αιτιολογία ότι δεν συνέτρεχε στο πρόσωπό της η προϋπόθεση κτήσης της ελληνικής ιθαγένειας από γέννηση. Ο Συνήγορος του Πολίτη σε σχετικό έγγραφό του προς τη Σχολή Μονίμων Υπαξιωματικών επισήμανε τα ζητήματα συνταγματικότητας που εγείρει η ως άνω προϋπόθεση δεδομένης της διάκρισης που αυτή εισάγει μεταξύ ελλήνων πολιτών με βάση τον τρόπο κτήσης της ελληνικής ιθαγένειας. Παράλληλα, ο Συνήγορος του Πολίτη εστίασε στο ζήτημα παραβίασης της αρχής της ίσης μεταχείρισης υπό το πρίσμα του ν.3304/05, επισημαίνοντας ότι η εφαρμογή του κανόνα απαγόρευσης άμεσων και έμμεσων διακρίσεων προϋποθέτει την επί ίσοις όροις άσκηση ενός δικαιώματος ή απόλαυση ενός έννομου αγαθού. Μόνη επιτρεπτή απόκλιση από την υποχρέωση ίσης μεταχείρισης αποτελεί η διάκριση λόγω ιθαγένειας (άρθρο 4 παρ. 2 του ν.3304/05), στοιχείο που προφανώς δεν συντρέχει όταν ημεδαποί πολίτες, ευρισκόμενοι στη χώρα τους, παρεμποδίζονται στην απόλαυση του ιδίου ακριβώς αγαθού εν σχέσει προς άλλους συμπολίτες τους. Στην υπό κρίση περίπτωση ωστόσο, αλλογενής ελληνίδα πολίτις, που απέκτησε την ελληνική ιθαγένεια με πολιτογράφηση, υφίσταται δυσμενή μεταχείριση εν σχέσει προς αυτήν της οποίας τυγχάνουν, σε ανάλογη κατάσταση, όσοι απέκτησαν την ελληνική ιθαγένεια από τη γέννησή τους, είτε σε πραγματικό χρόνο ως τέκνα έλληνα ή ελληνίδας, είτε αναδρομικά ως πολιτογραφηθέντες ομογενείς, για λόγο ο οποίος ανάγεται απευθείας στην εθνοτική της καταγωγή και συγκεκριμένα στην ιδιότητά της ως αλλογενούς ελληνίδας, χωρίς η διάκριση αυτή να εμπίπτει στις επιτρεπόμενες διακρίσεις λόγω ιθαγένειας.

Περαιτέρω δε κατά την εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης στην απασχόληση και την εργασία, διάκριση η οποία στηρίζεται σε  χαρακτηριστικό που σχετίζεται με την εθνοτική ή φυλετική καταγωγή, ενδέχεται να συνιστά επιτρεπτή απόκλιση, σύμφωνα με τον ν.3304/05, μόνον εάν το χαρακτηριστικό αυτό αποτελεί ουσιαστική και καθοριστική επαγγελματική προϋπόθεση για την άσκηση συγκεκριμένης δραστηριότητας και μόνον, εφόσον ο σκοπός είναι θεμιτός και η προϋπόθεση που τίθεται είναι ανάλογη για την εξυπηρέτηση του σκοπού αυτού (άρθρο 5 του ν.3304/05). Στην περίπτωση αυτή, κρίσιμο για τη διαπίστωση του εάν η απόκλιση είναι θεμιτή ή όχι είναι ο συσχετισμός του εθνοτικού ή φυλετικού χαρακτηριστικού με τις απαιτούμενες ουσιαστικές προϋποθέσεις της υπό κρίση δραστηριότητας και ειδικότερα η εναρμόνιση της απαίτησης αυτής με τον επιδιωκόμενο σκοπό και την αρχή της αναλογικότητας, στοιχείο το οποίο επίσης δεν φαίνεται να συντρέχει εν προκειμένω, αφού δεν προκύπτει καμμία ειδική αιτιολόγηση της οικείας απόκλισης, με αναφορά σε συγκεκριμένο χαρακτηριστικό που σχετίζεται με την εθνοτική καταγωγή της ενδιαφερόμενης.

Από το συνδυασμό των ανωτέρω συνάγεται ότι, η διάκριση την οποία υφίσταται η αναφερόμενη, αφενός δεν εμπίπτει στις επιτρεπόμενες διακρίσεις λόγω ιθαγένειας και αφετέρου δεν φαίνεται να συνδυάζεται με εθνοτικό ή φυλετικό χαρακτηριστικό το οποίο έχει καθοριστική σημασία στην άσκηση της συγκεκριμένης διδακτικής δραστηριότητας και δικαιολογείται αντικειμενικά από κάποιο θεμιτό σκοπό τηρουμένης της αρχής της αναλογικότητας. Ενδεχόμενη ιδιαιτερότητα της άσκησης καθηκόντων διδακτικού προσωπικού σε στρατιωτική σχολή, ακόμη και εάν θεωρηθεί ότι επιτρέπει, κατ’ αρχήν, τον αποκλεισμό αλλοδαπών από την άσκηση των καθηκόντων αυτών, -διάκριση, η οποία άλλωστε είναι επιτρεπτή, σύμφωνα με το άρθρο 4 παρ. 2 του ν.3304/05-  δεν είναι δυνατό να τύχει εφαρμογής ως κριτήριο διάκρισης μεταξύ ελλήνων πολιτών. Έτσι, η εξαίρεση της ιθαγένειας και συγκεκριμένα η εξαίρεση αλλοδαπών τρίτων χωρών από το πεδίο εφαρμογής του ν.3304/05 δεν επιτρέπουν με οποιοδήποτε τρόπο την επεκτατική εξαίρεση σε διαφοροποιήσεις αναγόμενες στην αλλογενή προέλευση ελλήνων πολιτών. Σε κάθε περίπτωση, ακόμη και αν αυτοί ή άλλοι πιθανολογούμενοι σκοποί του νόμου γίνονταν δεκτοί ως θεμέλια θεμιτής δυσμενούς μεταχείρισης όλων των πολιτογραφηθέντων, και πάλι δεν θα μπορούσαν να δικαιολογήσουν τη διάκριση ανάμεσα στους πολιτογραφηθέντες με βάση το ειδικό πρόσθετο κριτήριο του «αλλογενούς».

Ο Συνήγορος του Πολίτη ζήτησε τέλος να επανεξετασθεί η νομιμότητα της οικείας προϋπόθεσης υπό το πρίσμα του άρθρου 26 του νόμου, το οποίο προβλέπει ότι: «Με την έναρξη ισχύος του νόμου αυτού καταργείται κάθε νομοθετική και κανονιστική διάταξη … η οποία είναι αντίθετη προς την, κατά τον παρόντα νόμο, αρχή της ίσης μεταχείρισης».

ΕΓΓΡΑΦΟ - [178kb]
ΕΞΕΛΙΞΗ - [49kb]

Έτος 2005

Απασχόληση και εργασία

Α. Αλλογενής Ελληνίδα εκ πολιτογραφήσεως – άσκηση δικηγορικού επαγγέλματος (Υπόθεση 12420/2004)

Πολιτογραφηθείσα Eλληνίδα ουκρανικής καταγωγής ασκούμενη δικηγόρος ζήτησε να μην εφαρμοστεί στην περίπτωσή της το άρθρο 3, παράγρ. 1, εδάφιο β΄ του Κώδικα Δικηγόρων (ΝΔ 3026/1954), σύμφωνα με το οποίο «Αλλογενής αποκτήσας την ελληνικήν ιθαγένειαν διά πολιτογραφήσεως, δεν δύναται να διορισθή δικηγόρος προ της συμπληρώσεως πενταετίας από ταύτης». Με δεδομένο ότι η ενδιαφερόμενη δεν έχει ακόμη συμπληρώσει τη 18μηνη περίοδο άσκησής της, μετά την οποία μπορεί να υποβάλει αίτηση συμμετοχής στις εξετάσεις για την απόκτηση άδειας άσκησης επαγγέλματος, ο Συνήγορος του Πολίτη, αποδεχόμενος ότι η εν λόγω διάταξη θέτει πράγματι τους αλλογενείς πολιτογραφηθέντες Έλληνες σε μειονεκτική θέση συγκριτικά με τους υπολοίπους Έλληνες ιθαγενείς λόγω εθνοτικής καταγωγής και άρα εγείρει ζητήματα εναρμόνισης με τις διατάξεις του Ν. 3304/2005, συνέστησε σε αυτήν να επανέλθει με το πέρας της άσκησής της, γνωστοποιώντας ήδη το ζήτημα στον οικείο δικηγορικό σύλλογο.

Β. Άριστη γνώση ελληνικής γλώσσας ως προϋπόθεση διορισμού (Υπόθεση 3457/2005)

Πολίτης διαμαρτυρήθηκε διότι σε προκήρυξη για πλήρωση θέσεων στο Ινστιτούτο Μεταναστευτικής Πολιτικής περιελήφθη ο όρος της «άριστης γνώσης της ελληνικής γλώσσας», επικαλούμενος ότι ο συγκεκριμένος όρος ενδέχεται να οδηγήσει σε διακριτική μεταχείριση των υποψηφίων μη ελληνικής καταγωγής. Η υπόθεση τέθηκε στο αρχείο λόγω έλλειψης έννομου συμφέροντος του αναφερομένου, καθώς ο ίδιος δεν ήταν το «άμεσα ενδιαφερόμενο», δηλαδή το θιγόμενο πρόσωπο. Έγιναν όμως άτυπες προφορικές συστάσεις προς τον διεθυντή του ινστιτούτου να ληφθεί μέριμνα ώστε να εκλείψει ο κίνδυνος ο παραπάνω όρος της προκήρυξης να οδηγήσει σε έμμεση διάκριση λόγω εθνοτικής καταγωγής εις βάρος των υποψηφίων που δεν θα έχουν ελληνική καταγωγή.

Αγαθά - Υπηρεσίες

Α. Άδειες οδήγησης σε Πολιτογραφηθέντες Έλληνες (Υποθέσεις 5672/2005 και 6297/2005)

Πολιτογραφηθέντες Έλληνες, προερχόμενοι από χώρες της πρώην ΕΣΣΔ, αντιμετώπισαν την άρνηση του Υπουργείου Μεταφορών να μετατρέψει τις άδειες οδήγησης, που είχαν εκδοθεί στις χώρες προέλευσής τους. Το υπουργείο επικαλέστηκε διάταξη κανονιστικής πράξης, σύμφωνα με την οποία η δυνατότητα μετατροπής των αδειών παρέχεται μόνο σε όσους απέκτησαν την ελληνική ιθαγένεια από τη γέννησή τους (δηλαδή με καθορισμό) και όχι σε εκείνους που την απέκτησαν με πολιτογράφηση (είτε ομογενείς είτε αλλογενείς).

Ο Συνήγορος του Πολίτη έκρινε, κατ’ αρχήν, ότι η υπό κρίση διάταξη τελεί σε προφανή αντίθεση με το άρθρο 4, παράγρ. 1 του Συντάγματος (αρχή της ισότητας). Όσον αφορά στη συμφωνία της διάταξης προς τις διατάξεις του Ν. 3304/2005, κρίθηκε ότι ενώ η συγκεκριμένη διάταξη εισάγει δυσμενή διάκριση λόγω εθνοτικής καταγωγής εις βάρος των πολιτογραφηθέντων, ομογενών ή αλλογενών, ελλήνων πολιτών, η διάκριση αυτή εκφεύγει του πεδίου εφαρμογής του Ν. 3304/2005. Τούτο διότι, ενώ η ερασιτεχνική χρήση ενός οχήματος συγκαταλέγεται στα έννομα αγαθά, την επί ίσοις όροις απολαβή των οποίων προϋποθέτει η εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης, η πρόσβαση στο επίμαχο αγαθό δεν είναι ελεύθερα διαθέσιμη στον καθένα υπό την έννοια του άρθρου 3, παράγρ. 1, στοιχείο η΄ της Οδηγίας 2000/43/ΕΚ και του άρθρου 4, παράγρ. 1, στοιχείο η΄ του Ν. 3304/2005, καθώς στην ουσία εξαρτάται από την απόκτηση της εκάστοτε προβλεπόμενης άδειας οδήγησης. Η χορήγηση δε τέτοιων αδειών δεν συνιστά παροχή υπηρεσιών αλλά συναρτάται ευθέως προς τη μονομερώς ασκούμενη ρυθμιστική αρμοδιότητα των δημόσιων φορέων υπέρ του δημόσιου συμφέροντος. Σημειώνεται ότι το Υπουργείο Μεταφορών ανταποκρίθηκε εν μέρει στις παρατηρήσεις του Συνηγόρου του Πολίτη και τροποποίησε την επίμαχη διάταξη.

Β. Διακριτική μεταχείριση Αλβανού υπηκόου από αστυνομικό όργανο (Υπόθεση 12460/2005)

Αλβανός υπήκοος διαμαρτυρήθηκε για διακριτική μεταχείριση εις βάρος του, επειδή πρώτον, αστυνομικό όργανο κατά την καταγραφή συμβάντος σε αστυνομικό τμήμα της επαρχίας δεν αναφέρθηκε στο πρόσωπό του με το ονοματεπώνυμό του, όπως συνέβη με τους άλλους έλληνες εμπλεκομένους, αλλά με τον χαρακτηρισμό «αλβανός τσομπάνος», και δεύτερον, επειδή τα αστυνομικά όργανα του ίδιου τμήματος δεν ανταποκρίθηκαν όταν απευθύνθηκε σε αυτά για να τον συνδράμουν σε περιστατικό σοβαρής συμπλοκής μεταξύ ιδιωτών, στο οποίο εμπλεκόταν και ο ίδιος. Η Αρχή διερευνά εάν οι παραπάνω ενέργειες ή παραλείψεις της διοίκησης εμπίπτουν στο πεδίο της «παροχής υπηρεσιών στο κοινό» με την έννοια του άρθρου 4, παράγρ. 1η του Ν. 3304/2005.